Κυριακή πρωί, περασμένες επτάμισι και το πούλμαν ανέβαινε με ταχύτητα στη Μεσογείων με κατεύθυνση προς το Λαύριο. Στον δρόμο, θα παίρναμε κι άλλους. Το απότομο φρενάρισμα του οδηγού στη στάση, μόλις αντιλήφθηκε το σηκωμένο χέρι του ηλικιωμένου άνδρα, με έβγαλε από τις σκέψεις μου. Είστε για Μακρόνησο; τον ρώτησε ανοίγοντας την πόρτα. Ο ηλικιωμένος και η γυναίκα του έμειναν άλαλοι, κάνοντας ένα βήμα πίσω, κουνώντας αρνητικά το κεφάλι. Κάτι είχαν ακούσει για τη Μακρόνησο, και τώρα… λες να έγινε πραξικόπημα; Σκέψη είναι, δεν εμποδίζεται… Αυτοί εξάλλου δεν έκαναν τίποτα, μόνο το πούλμαν για μπάνιο στο Σχινιά περίμεναν…

Σε λίγο στο Λαύριο καθάρισε η ατμόσφαιρα. Το βαπόρι περίμενε με αναμμένες τις μηχανές. Επιβιβαστήκαμε. Κόσμος πολύς, λαός, όλοι για τη Μακρόνησο στην ετήσια επίσκεψη του άνυδρου τόπου που πριν από 68 χρόνια ποτίστηκε με τα δάκρυα και το αίμα των «αμετανόητων» αγωνιστών.

Η αστική τάξη της χώρας, έχοντας πάντα το πάνω χέρι στον τόπο, και με συμμάχους τους ξένους δυνάστες, αφού «καθάρισε» τους αγωνιστές του ’21, κρατάει την εξουσία για πάρτη της, στέλνοντας τους πατριώτες και αριστερούς στα ξερονήσια, κατά περιόδους και με δόσεις, για να ξεμπερδέψει από ισότητες και κομμουνισμούς. Και η προσπάθεια συνεχίζεται.

Σε αυτή τη συνάντηση μνήμης φωνές ακούγονται από παντού, βλέμματα διασταυρώνονται, παιδιά ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες του πλοίου, ηλικιωμένοι καθισμένοι σε πλαστικές καρέκλες του σήμερα, μαρτυρούν με την παρουσία τους τις αιματοβαμμένες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας. Ανέβηκα στο επάνω κατάστρωμα για το πρώτο αγνάντεμα. Με τη ματιά άπληστη να θέλει να τα συμπεριλάβει όλα, κινήθηκα σε διάφορους χώρους και κρατούσα τις εικόνες μία μία. Ξανοιχτήκαμε. Ο ήλιος «χτυπούσε» παρότι πρωινός, αρχές Ιουνίου βλέπεις, στριμώχτηκα σ’ έναν ίσκιο έχοντας το κάτω μέρος του πλοίου υπό την εποπτεία μου.    

Δεν άργησα να τον ξεχωρίσω. Καθόταν μόνος του στην άκρη του πάγκου. Ακίνητος. Λεπτός, με κάτασπρα μαλλιά, μαλλιά της γνώσης χρώμα που ανέμιζε ο αγέρας στα ζερβά… Στηριζόταν σε ένα μπαστούνι, αν όμως τον παρατηρούσες προσεκτικά θα έβλεπες ότι στηριζόταν στις θύμησες. Ξεχώριζε με το παγούρι στη μέση του… ερχόταν από μακριά.

Κατάχαμα στριμωχτά, ο ένας δίπλα στον άλλο, καλοκαίρι του 1947, τους ρίξανε στο καΐκι φρουρούμενους, από το Λαύριο με προορισμό το Μακρονήσι. Μόλις ξεπρόβαλλε καθαρό το τοπίο, στεγνό και διψασμένο, σηκώθηκαν και κοίταξαν ασυναίσθητα πίσω, με τρόμο γι’ αυτό που τους περίμενε.

Αυτός, ίδιος κι απαράλλαχτος, όπως και το ’47. Έστεκε μπροστά μου, άνδρας μετρίου αναστήματος, ευθυτενής στις ιδέες της Αντίστασης, τότε «με μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα, που ανέμιζε ο αγέρας στα ζερβά», σιγοψιθύριζε μέσα του, κι έβραζε, διώχνοντας την παγωνιά εκείνου του πρωινού.

Φτάσαμε σχετικά γρήγορα, το πλήθος ανυπόμονο και ορμητικό χύθηκε στο νησί, περιμένοντας ίσως κάτι πιο εντυπωσιακό στο τοπίο. Η εικόνα σκληρή και κακοτράχαλη στο δρόμο της αναζήτησης της ιστορίας. 

Η Μακρόνησος ίδια, τότε και τώρα, σαν την αλήθεια, γυμνή, χωρίς φτιασιδώματα, απ’ άκρη σ’ άκρη γεμάτη ψυχές-πεταλούδες, στέκει εκεί, μονάχη κι έρημη, μαρτυρία στο διάβα του χρόνου, ανοιχτή ακόμα πληγή για τους ηλικιωμένους πια μακρονησιώτες εξόριστους. Οι έχοντες γνώση βάδιζαν μπροστά, χαράσσοντας την πορεία προς τα επάνω, στους Φούρνους και προς το Μνημείο.

Εκείνος μπροστά μου. Δεν τον άφηνα από τα μάτια μου. Στηριζόμενος πάνω στο μπαστούνι του ανέβαινε. Στάθηκε για λίγο, ανασήκωσε τους ώμους, αγκάλιασε με τη ματιά του ένα γύρο, κι ακολούθησε άλλη πορεία από αυτή των επισκεπτών. Βάδιζε βόρεια… όχι με τα πόδια, δυσκολευόταν, αλλά με την ψυχή. Ξεμάκρυνε και τον ακολουθούσα διακριτικά. Σιγά σιγά ψήλωνε, κι ανέβαινε, σαν κάτι να έψαχνε, είχε στόχο, καθώς φάνηκε. Σε απόσταση μεγάλη τον διέκρινα αρκετά ψηλά, να ξεχωρίζει και τον είδα να αλλάζει. Από κοντά του, έκπληκτη τον άκουσα να λέει: «Βόρεια πάμε καλά». Σε ερειπωμένο παλιό τοιχίο που ξεπρόβαλλε από το πουθενά, στάθηκε, και στηριγμένος έψαξε χώρο, ανάμεσα στα χαλάσματα και στα πουρνάρια, κάπου ανάμεσα στο 1947 και το 2015. Εδώ θα καθαρίσουμε και θα βγάλουμε τη νύχτα, έξω από τις σκηνές, ήταν η διαταγή. Αποκαμωμένος κάθισε στις πέτρες και το μπαστούνι έπεσε δίπλα.

Σήκωσα τα μάτια μου, ο ήλιος είχε ανέβει ψηλά κι εμπόδιζε… Τούτο που είδα όμως, ήταν καθαρό. Ταράχτηκα! Συνάντησα τη ματιά του κι είχε απέραντη κούραση, αλλά και πείσμα. Τα μαλλιά του, πυκνά μαύρα τσουλούφια, που έσταζαν από ιδρώτα μετώπου νεαρού άνδρα, ανακατεύονταν με τα δάκρυα της ψυχής. Με κοίταξε και λύγισα, δεν μπόρεσα, ας με συγχωρέσει, του έκλεψα τη στιγμή, τη φυλάκισα στον φακό, τρανή απόδειξη της Μεταμόρφωσης πέρα και έξω από τον χρόνο. Συγκλονιστική και διαπεραστική κραυγή, με όλη τη δύναμη της φωνής του, ακούστηκε σε όλο το Μακρονήσι, ανοίγοντας ρωγμή στον χρόνο, σκεπάζοντας ακόμα και τα μεγάφωνα της τελετής κάτω στον χώρο του Μνημείου. Δεν υπογράφω …φασίστες, δεν υπογράφω!! Κι ο αντίλαλος την άπλωσε σε όλο το Μακρονήσι. Δεν υπογράφωωω!!! Την πήρανε οι πεταλούδες και από θυμάρι σε θυμάρι μοσχοβόλησε ο τόπος γενναιοψυχία κι αξιοπρέπεια. Οι βασανιστές τρόμαξαν, έκαναν πίσω. Ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος Αλφαμίτης, γνωρίζοντας τα όρια της ανθεκτικότητας του σώματος, του τράβηξε το τσακισμένο από το ξύλο χέρι, και μουτζούρωσε μια κόλλα χαρτί. Και ήταν μουτζούρα, όχι υπογραφή, που μαύρισε όμως την ψυχή του αγωνιστή, αφήνοντάς του καημό.

Με τέτοια φρικτά βασανιστήρια η «Ελεύθερη Ελλάς» αναμόρφωνε στα «σύρματα» τις συνειδήσεις της αντίστασης, αγνοούσε όμως αυτό: η μεν σαρξ αδύναμη, κάποιες φορές, στη φάλαγγα, στην απομόνωση, στο μαρτύριο της πέτρας και της ορθοστασίας, στο τσουβάλιασμα και τη χαράδρα, στη δίψα και το σιδηρωτήριο, το Πνεύμα όμως αδούλωτο.

Ακόμα και οι υπογραφές που μπήκαν στα τάρταρα της Μακρονήσου ήταν αδύναμες να κάμψουν τους αγώνες και την Αντίσταση του Λαού.

Το σφύριγμα του πλοίου για την επιστροφή στο Λαύριο ήταν επίμονο. Ίσως ο καπετάνιος φοβόταν μη μείνει κάποιος στη Μακρόνησο, μόνος κι έρμος. Σε αρκετή απόσταση πίσω από τον κόσμο που βιαστικά εκινείτο προς το λιμανάκι, αρχίσαμε να κατηφορίζουμε, μπροστά ο Μακρονησιώτης και πίσω εγώ, που δεν έλεγα να συνέλθω. Τέτοια ψυχή και κοφτερή ματιά δεν είχα ξανασυναντήσει σε 90χρονο. Αμίλητη και σκεπτική έκανα το ταξίδι της επιστροφής. Από το κατάστρωμα του πλοίου διέκρινα μέχρι που τον έχασα από τα μάτια μου τον Μακρονησιώτη με την πέτρα στον ώμο και την υψωμένη γροθιά. Καταπλεύσαμε στο λιμάνι του Λαυρίου. Με κόπο τον πλησίασα και το μόνο που κατάφερα να του πω ήταν ότι θα του έστελνα τις φωτογραφίες. Στο χαρτί της εξορίας μού έδωσε τη διεύθυνση: Μακρόνησος 2015. Η Αντίσταση συνεχίζεται. Δεν υπογράφουμε!

Για το ταξίδι που δεν έγινε, 7-6-2015

Ανδριανή Στράνη

Πηγή : https://www.alfavita.gr 

 

Εκπαίδευση

Στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων του 2ου Γυμνάσιου Ταύρου για το σχολικό έτος 2012-2013 πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο Μουσείο Μακρονήσου στο κτήριο της Πανελλήνιας Ένωσης Κρατουμένων Αγωνιστών Μακρονήσου (ΠΕΚΑΜ). Στο Μουσείο, ένα ωραίο νεοκλασικό με θέα τον Κεραμεικό, εκτίθεται φωτογραφικό και αρχειακό υλικό των εξορίστων αντιστασιακών της περιόδου 1946-1949. Στη διάρκεια της ξενάγησης, καθηγητές και μαθητές, παρακολουθήσαμε τις αφηγήσεις των εξορίστων στη Μακρόνησο, μια ζωντανή μαρτυρία για τη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας, ενώ γνωρίσαμε ένα διαφορετικό «εκπαιδευτικό σύστημα».

Με την ίδρυση και λειτουργία του Ειδικού Σχολείου Αναμορφώσεως Ιδιωτών (Ε.Σ.Α.Ι.) το καθεστώς της δεξιάς στόχευε στη διαπαιδαγώγηση και «αναμόρφωση» των αριστερών εξορίστων. Το πρώτο «πείραμα αναμόρφωσης» έγινε στο Γ΄ τάγμα σκαπανέων, που χρησιμοποιήθηκε σαν πρότυπο για τα βασανιστήρια στα άλλα στρατόπεδα. Το Μακρονήσι, όπως το αποκαλούν οι εξόριστοι, ήταν ένας τόπος εξορίας και μαρτυρίου. Σήμερα τα γυμνά κτήρια, όσα έμειναν όρθια μετά την εγκατάλειψη και τη λεηλασία (1961), στοιχειώνουν μέσα στα πουρνάρια και το θυμάρι. Οι ψυχές και το πνεύμα των βασανισμένων αγωνιστών με τις πεταλούδες και τα αγριολούλουδα είναι εκεί, τρανή μαρτυρία της αντίστασης της μνήμης.

Μακρόνησος, μια ανάσα από το Λαύριο, μια ανάσα που πάγωνε στο άκουσμα της μεταφοράς στο νησί αυτό. Η μαθήτρια Α.Β. συνομιλώντας με τον παππού της για τα πέτρινα χρόνια της εξορίας καταγράφει στην έκθεση για την ιστορία της Μακρονήσου, τα λόγια του: «Μανάδες, κόρες, γυναίκες και αρραβωνιαστικές των εξορίστων έρχονταν στο Λαύριο και από το λιμάνι κοιτούσαν απέναντι μήπως και ξεχωρίσουν τον άνθρωπό τους απ’ τη φιγούρα, μήπως και πάρουν καμιά πληροφορία από τους ντόπιους. Περίμεναν τους βαρκάρηδες που γυρνούσαν από την τροφοδοσία μπας και μάθουν κάτι για τον αγαπημένο τους άνθρωπο. Όμως κανείς δεν έλεγε κουβέντα· όλοι σιωπούσαν γιατί φοβόντουσαν».

Απένταντι στο Μακρονήσι, οι βασανιστές υπερηφανεύονταν για τις μεθόδους «αναμόρφωσης» που χρησιμοποιούσαν στο κολαστήριο. Εξόριστος των χρόνων εκείνων, καταπονημένος από τα βασανιστήρια, αλλά με αγέρωχη φωνή, κατέθεσε μπροστά στο μνημείο γαρύφαλλα, αλλά και την ψυχή του. «Γιάννη έχε το νου σου, εδώ που ήρθες δεν είναι Νταχάου, είναι Μακρόνησος», αφηγείται ο αγωνιστής Γιάννης. Αυτό ήταν το καλωσόρισμα στο ειδικό σχολείο αγωγής για τους «εθνικώς υπόπτους».  

Την περίοδο 1946-49 υπολογίζεται ότι εξορίστηκαν στη Μακρόνησο περίπου 100.000 αριστεροί πατριώτες, κομμουνιστές, αγωνιστές του ΕΑΜ και της Εθνικής Αντίστασης. Εδώ ήρθαν για «εξυγίανση» και φρονηματισμό οι στρατεύσιμοι από τα Γιούρα και το Τρίκκερι (1947), καθώς και οι πολιτικοί εξόριστοι κομμουνιστές από την Ικαρία, τον Άη Στράτη και τη Λήμνο (1949). Έτσι σχηματίστηκε το μεγαλύτερο στρατόπεδο του εμφυλίου πολέμου. Οι σκηνές, η μια κοντά στην άλλη, θαρρείς πως ήταν ιστιοφόρα κολλημένα στους θάμνους και τις πέτρες, που ήθελαν να ταξιδέψουν μα δε μπορούσαν από τα συρματοπλέγματα.

Οι εξόριστοι, όσοι άντεξαν από το ξεροβόρι, την πείνα, τη δίψα και τα βασανιστήρια, κάθε χρόνο κρατούν τη μνήμη και την ιστορία ζωντανή. Φέτος στις 26 Μάη 2013, ημέρα Κυριακή, έγινε το ετήσιο προσκλητήριο κρατουμένων αγωνιστών Μακρονήσου, όχι μόνο για εκείνους που είναι εδώ, αλλά για εκείνους που μένουν Εκεί με το μαΐστρο, το θυμάρι και τις πεταλούδες. Για εκείνους που δεν έφυγαν ποτέ, για να κρατάνε ψηλά τη γροθιά και τα λάβαρα της Λευτεριάς. Σήμερα που ο φασισμός σηκώνει κεφάλι, οι Μακρονησιώτες είναι παρόντες στον αγώνα για δικαιοσύνη, ισότητα και εθνική ανεξαρτησία.

Ανδριανή Στράνη

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ 2ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑΥΡΟΥ «ΑΘΗΝΑ ΧΑΤΖΗΕΣΜΕΡ»

Πηγή : https://www.alfavita.gr

Σελίδα 7 από 25

desmotis-makronhsiotis Το άγαλμα του "Δεσμώτη Μακρονησιώτη".
Έργο του γλύπτη και αρχιτέκτονα Γρηγόρη Ριζόπουλου

Κύλιση στην Αρχή