Τρίτη, 28 Μαρτίου 2017 11:52

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΠΕΙΘΑΡΧΗΜΕΝΗΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΟΡΙΣΤΩΝ

Το στρατόπεδο «πειθαρχημένης διαβιώσεως» εγκαινιάστηκε το Νοέμβριο του 1948 από μια ομάδα 40 εξόριστων αντιστασιακών που το Δεκέμβριο αυξήθηκαν σε 1000. Το καλοκαίρι του 1949, όταν κατέρρεε το Αντάρτικο, οι εδώ πολιτικοί κρατούμενοι υπερέβαιναν τις 10 χιλιάδες. Το στρατόπεδο είχε αναπτυχθεί σε δυο τμήματα και τα φρουρούσε δύναμη χωροφυλακής.

Η συγκέντρωση των πολιτικών εξόριστων στη Μακρόνησο δεν ήταν μόνο άρρηκτα δεμένη με την πορεία του εμφυλίου, αλλά και με τα αποτελέσματα των αναμορφωτικών μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν στα τρία τάγματα των σκαπανέων.

Στο πιο απομακρυσμένο κακοτράχαλο και απόκρημνο τμήμα του νησιού, ο σημερινός επισκέπτης βλέπει δυο πλαγιές κατάσπαρτες με τα ερείπια των βάσεων από ξερολιθιά που στο εσωτερικό τους φύλαγαν την οικοσκευή και πάνω έστηναν το τετράγωνο αντίσκηνο όπου στέγαζε 10 ως 14 άτομα.

 

Β' ΤΑΓΜΑ ΣΚΑΠΑΝΕΩΝ (Β.Ε.Τ.Ο.: Β' ΕΙΔΙΚΟ ΤΑΓΜΑ ΟΠΛΙΤΩΝ, 1947 - 1953)

ΕΙΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΙΔΙΩΤΩΝ (Ε.Σ.Α.Ι) 1949 - 1950

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΟΡΙΣΤΩΝ

Μερική άποψη του Β.Ε.Τ.Ο (Καρτ-ποστάλ του 1949)

To Β' Τάγμα Σκαπανέων μεταφέρθηκε στη Μακρόνησο από το Πόρτο - Ράφτη στις 26-28 Μαΐου 1947. Στρατοπέδευσε στην πλαγιά ενός λόφου που κατηφόριζε ανώμαλα προς τη θάλασσα ανάμεσα σε δυο χαράδρες. Η Διοίκηση εγκαταστάθηκε στο ύψωμα και οι καταυλισμοί των λόχων κοντά και παράλληλα στην ακτή.

Άγρια ερημιά, χωρίς δέντρα, χωρίς νερό, μόνο αγριόθαμνοι, πέτρες πολλές και φίδια. Η δύναμη του τάγματος που δεν υπερέβαινε τους 800 σκαπανείς, μέσα στο καλοκαίρι ξεπέρασε τις 2 χιλιάδες και στις αρχές του 1948 αγγίζει τις 5 χιλιάδες.

Αυτό το έρημο τοπίο στα δύο επόμενα χρόνια με την καταναγκαστική εργασία που συνόδευε την «αναμόρφωση» των φαντάρων, μεταβλήθηκε σε μια εκτεταμένη πολιτεία, με άφθονα κάτασπρα κτίσματα, μάντρες, αψίδες, σκοπιές, θέατρο, ξενώνα, μαγειρεία, αποχωρητήρια, περιστερεώνες κρεμαστούς κήπους, αναρρωτήριο και αμέτρητα «καλλιτεχνήματα» που κυριολεκτικά θάμπωναν τους επισκέπτες. Το μόνο που δε φαινόταν ήταν η απομόνωση των «αμετανόητων» πίσω από το «μεγάλο τοίχο». Και οι εξοντωτικές συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκαν όλα αυτά.

 

Α' ΤΑΓΜΑ ΣΚΑΠΑΝΕΩΝ (A.E.T.O.: Α' ΕΙΔΙΚΟ ΤΑΓΜΑ ΟΠΛΙΤΩΝ) 1947-1953

ΕΙΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΙΔΙΩΤΩΝ (Ε.Σ.Α.Ι.) 1949-1950

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΟΡΙΣΤΩΝ - ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Στις 21 Ιουλίου 1947 μεταφέρθηκε με ένα αρματαγωγό στη Μακρόνησο το Α' Τάγμα κι εγκαταστάθηκε στο κέντρο του νησιού. Δεξιά κι αριστερά του λειτουργούσαν ήδη το Β και το Γ τάγμα. Οι λόχοι στρατοπέδου φτιάχτηκαν κοντά κοντά, ανάμεσα σε πέτρες και σκίνα.

Χαρακτηριστικά κτίρια που χτίστηκαν είναι το θέατρο, η εκκλησία και οι αρτοκλίβανοι, που σώζονται ακόμα, και το Διοικητήριο που από τα ερείπιά του φαίνεται το μεγάλο του μέγεθος.

Έργα βιτρίνας και σκοπιμότητας της κλίμακας του Β.Ε.Τ.Ο. δεν έγιναν στο Α.Ε.Τ.Ο. ούτε και οργανωμένα μορφωτικά μαθήματα. Αυτό ήταν μια πρόκληση για τη Διοίκηση του Στρατοπέδου, όταν στο γειτονικό Γ' Τάγμα 5000 σκαπανείς εξουθενωμένοι από τα μαρτύρια είχαν μεταμορφωθεί σε «αληθινούς» Έλληνες.

Από το θέρος του 1949 το Α' τάγμα περιλάβαινε και το Στρατόπεδο Αναμόρφωσης Πολιτικών Εξόριστων που ονομαζόταν «Ειδικό Σχολείο Αναμορφώσεως Ιδιωτών» (Ε.Σ.Α.Ι.) και ήταν τόπος βασανιστηρίων. Εκεί μεταφέρθηκαν τον Ιανουάριο του 1950 και 1200 γυναίκες από το στρατόπεδο του Τρίκκερι. Υπέστησαν και αυτές φρικτά βασανιστήρια.

 

TO Γ' ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ (Γ.Κ.Π.Α.) 1947-1953 και ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΥ (Σ.Ν.Μ.)

Ανάμεσα στο Α' και το Γ' τάγμα, το Σεπτέμβριο 1947 στήθηκε νέο στρατόπεδο, το Γ' κέντρο. Εκεί απομονώθηκαν 1200 μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί οι οποίοι είχαν υπηρετήσει στον ΕΛΑΣ.

Το Φεβρουάριο 1948 οι μόνιμοι αξιωματικοί (περίπου 90) αποστρατεύτηκαν και απομονώθηκαν στις ΣΦΑ. Αργότερα καθαιρέθηκαν και τον Νοέμβριο του 1948 με ισχυρή συνοδεία οδηγήθηκαν στα βόρεια του νησιού, στον Αη-Γιώργη. (Ήσαν οι πρώτοι κάτοικοι του «Στρατοπέδου Πειθαρχημένης Διαβιώσεως» των πολιτικών εξόριστων). Σε λίγο καιρό στο έρημο τοπίο υψώθηκαν ένα μεγάλο διώροφο Νοσοκομείο, Λέσχη και άλλα κτίσματα για το βοηθητικό προσωπικό και τη φρουρά. Το Νοσοκομείο που η λειτουργία του άρχισε το Νοέμβριο 1949, δηλαδή μετά τη λήξη του εμφυλίου και ακριβώς την εποχή που γίνονταν οι... «εξετάσεις» των πολιτικών εξόριστων στα αναμορφωτήρια, θεωρήθηκε «χρήσιμο έργο». Πράγματι με το Νοσοκομείο εξασφαλίστηκε η «επί τόπου» περίθαλψη των πολλών τραυματισμένων από τα βασανιστήρια ώστε να αποφεύγονται ανεπιθύμητες μεταγωγές στα νοσηλευτήρια της Αθήνας. Στο χώρο του Γ' κέντρου τον Αύγουστο 1949 μεταφέρθηκαν μετά από 3μηνη παραμονή στις ΣΦΑ και 300 ανήλικοι πολιτικοί κρατούμενοι. Η μεταφορά έγινε για να εκτονωθεί η αίσθηση που προκάλεσε η ομαδική απόπειρα αυτοκτονίας 29 ανηλίκων από αντίδραση στην αναμόρφωση. Μετά τον εμφύλιο το Νοσοκομείο η Λέσχη κι όλα τα βοηθητικά κτίρια και εγκαταστάσεις μεταβλήθηκαν σε σωρούς ερειπίων.

 

ΤΟ Γ' ΤΑΓΜΑ ΣΚΑΠΑΝΕΩΝ (Γ.Ε.Τ.Ο.: Γ' ΕΙΔΙΚΟ ΤΑΓΜΑ ΟΠΛΙΤΩΝ) 1947-1953

Άποψη του Γ.Ε.Τ.Ο. Καρτ-ποστάλ του 1949

To Γ' Τάγμα Σκαπανέων που ονομαζόταν και «Γαλάζιο Τάγμα», ήταν τελείως απομονωμένο.

Κατά τον Ιούνιο-Ιούλιο του 1947 μεταφέρθηκαν εκεί 2500-3000 στρατιώτες από το Ντοντουλάρ. Έγιναν πολλά «έργα» με έντονο και εξοντωτικό ρυθμό δουλειάς. Τα έργα αυτά επιδεικνύονταν στους κατάπληκτους επισκέπτες που δεν υποπτεύονταν ότι έχουν κτισθεί όπως περίπου οι πυραμίδες της Αιγύπτου από σκλάβους που δούλευαν κάτω από το βούρδουλα, που πεινούσαν και διψούσαν. Στο λοφίσκο κοντά στη θάλασσα χτίστηκε το διοικητήριο και όλες οι υπηρεσίες του. Στους λόφους εγκαταστάθηκαν οι καταυλισμοί των λόχων και ανάμεσά τους εκτείνονταν μια τεράστια πλατεία.

 

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΘΗΝΩΝ (Σ.Φ.Α.) 1947-1950

Στις αρχές Αυγούστου 1947 μεταφέρθηκαν στη Μακρόνησο και οι ΣΦΑ. Το στρατόπεδο στήθηκε στη βάση μιας μεγάλης αμφιθεατρικής πλαγιάς η οποία κατηφορίζει αλλού ομαλά κι' αλλού ανώμαλα καταλήγοντας σε έναν γραφικό όρμο με θαυμάσια ακρογιαλιά.

Από τότε και ως την κατάργηση του καθεστώτος «αναμόρφωσης», η ΣΦΑ λειτούργησε σαν τόπος βασανιστηρίων για τους υπόδικους αγωνιστές της Αριστεράς. Εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι βασανίστηκαν απάνθρωπα εκεί για να «ανανήψουν». Ανάμεσά τους και τριακόσιοι ανήλικοι.

Από το πλήθος των κτισμάτων, ως το καλοκαίρι του 1990 έχουν περισωθεί η εκκλησία, το κατάλυμα του διοικητή, το Διοικητήριο και η Λέσχη αξιωματικών. Αλλά κι αυτά χρόνο με το χρόνο καταρρέουν.

Στρατιώτης - Έργο του Γ. Φαρσακίδη Στρατιώτης
Έργο του Γ. Φαρσακίδη.

Κύλιση στην Αρχή